Çiçek Hastalığı İlacına FDA Neden Onay Verdi

İnsanlık tarihinde en fazla ölüme yol açan hastalıklar listesinde çiçek hastalığı en üst sıralarda yer alır (1).

Bu bulaşıcı ve ölümcül hastalığa, variola virüsü isimli bir virüs neden olur. Bu hastalık şu ana kadar yaklaşık 300 milyon kişinin ölümüne yol açmış olduğu düşünülüyor. Ancak 1798 yılında Edward Jenner tarafından keşfedilen çiçek aşısı ile bu hastalığın önüne geçildi ve bunun üzerinde Dünya Sağlık Örgütü çiçek hastalığı için bir eradikasyon kampanyası başlattı. Son çiçek hastalığı 1977’de Somalili Ali Maow Maalin isimli bir çocukta görüldü ve 1980 yılında Dünya Sağlık Örgütü çiçek hastalığının dünyadan tamamen eradike edildiğini ilan etti (2).

Ancak geçtiğimiz hafta Amerika 13 Temmuz’da Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) yaptığı bir açıklamada, çiçek hastalığını tedavi edebilecek bir ilacı onayladıklarını söyledi. Nedeninin ise olası bir biyolojik terör saldırısında çiçek hastalığını tedavi edebilmesi olduğundan bahsetti. İlaç TPOXX (Tecovirimat) olarak adlandırdı.

Scott Gottlieb yaptığı açıklamada, “FDA, silah olarak kullanılabilecek patojenleri engellemek için karşı önlemlerin geliştirilmesini ve onaylanmasını sağlayacak adımlar atmıştır.” dedi. “Bu yapılan onay, bu bağlamda önemli bir kilometre taşıdır. Bu yeni tedavi, çiçek hastalığının bir biyolojik silah olarak kullanılmasının önüne geçiyor.”

Çiçek hastalığının potansiyel bir biyolojik silah olarak kullanılması son derece ilginç bir senaryodur. Birçok uzman, bir hastalık formunun silah olarak kullanılmasının insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük risklerden biri olduğunu düşünmektedir. Dünya maalesef bu olasılığa hazır değil, hatta doğal olarak ortaya çıkan bir pandemik hastalığa yanıt vermek için dahi hazır değil.

Bill Gates de yaptığı son konuşmalarında bu tür tehlikelere karşı dünya hükümetleri hazır olmasını istemişti. Gates, “Biyolojik tehditler söz konusu olduğunda, bir acil durum planımız yok. Dünya, savaşlar için hazırladığı kadar aynı ciddiyette pandemi için de hazırlanmalı.” dedi (3).

Çiçek Hastalığı Geri Gelebilir Mi?

Potansiyel bir çiçek hastalığı salgını için endişe duymak için yeterli sebepler var. Teoride, dünyada sadece iki laboratuvarın variola virüsüne sahip olmaya yetkisi vardır: Atlanta’daki CDC ve Rusya’daki Viroloji ve Biyoteknoloji Devlet Araştırmaları Merkezi laboratuvarları.

Fakat bilinmeyen yerlerde bu virüsün daha fazla örneği orada olabilir. Örneğin 2014 yılında, Maryland’daki Bethesda Ulusal Sağlık Enstitüleri kampüsünde bir FDA laboratuvarının soğuk hava deposunda çiçek içeren vialler (Araştırmalarda kullanılan küçük şişeler, flakonlar) bulundu (4). Bunun gibi başka yerlerde de bu virüsün tutuluyor olması, yanlışlıkla virüsün doğaya salınması riskini artırıyor. Ayrıca kötü niyetli kişilerin elinin altında bu virüsü saklayabileceği ve hatta daha kötüsü bu virüsü daha tehlikeli bir patojen yaratmak için kullanabileceğini düşünmek gerçek dışı değildir.

Riski oluşturan asıl sorun, bu çiçek hastalığının ortadan tamamen kaldırılmasından ötürü, ülkemiz de dahil olmak üzere çoğu insanın çiçek aşısı yaptırmıyor olmasıdır. Anne babamızın kollarındaki o büyük aşı izinden bizde olmaması bunun bir göstergesi.

Endişeleri haklı çıkaran bir gelişme de geçen yıl Kanada’da yaşandı. Sentetik biyoloji üzerine çalışan bir Kanadalı araştırmacı, posta yoluyla satın alınan genetik materyali kullanarak sıfırdan çiçek hastalığı virüslerinin yaratılmasının mümkün olduğunu gösterdi. Bunun üzerinde Dünya Sağlık Örgütü yayınladığı raporda, böyle bir şey yapılabilmesi için yüz binlerce dolara ve olağanüstü biyokimyasal bilgi ve beceriye, çok uzun zamanlara gerek olmadığı belirtildi (5).

Diğer Tehlikeli Hastalıklar

Biyoterörizm amaçlı kullanılabilecek çiçek virüsü, bir pandemiye yol açabileceği düşünülen tek hastalık değil.

Uzmanlar, 1918’deki gibi bir gribin tekrar ortaya çıkması halinde, altı ay içerisinde 30 milyona yakın insanın ölebileceğini düşünüyorlar. CDC ve Dünya Sağlık Örgütü uzmanları, ölümcül bir pandemiye yol açabilecek hastalıkların listesini tutuyorlar (3). Bu liste içerisinde Ebola, Marburg, SARS, şarbon, botulizm, veba, tularemi ve çiçek hastalığı gibi biyolojik silahlara dönüştürülebilecek bir takım doğal patojenler bulunuyor.

Uzmanlar ayrıca, dünyanın bir pandemik hastalığın kasıtlı salınımına nasıl tepki vereceğini görmek için simülasyonlar yürütüyorlar. Genel fikir birliği, insanlığın böyle bir durumun üstesinden iyi bir şekilde gelemeyeceği yönünde. Mayıs ayında, Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi, Nipah virüsünden modifiye edilmiş bir virüsün serbest bırakması durumunda neler olabileceğini gösteren bir simülasyon yaptı. Bu simülasyonda modifiye virüs bir yıl içinde 150 milyondan fazla insanı öldürdü (6).

Sonuç olarak insanlık hem doğal hem de yapay olarak büyük bir pandemi tehlikesi altındadır ve böyle bir duruma henüz hazır değiliz gibi gözüküyor. Yine de geçtiğimiz hafta üretilen çiçek hastalığı ilacını bir ilk adım olarak düşünebiliriz.

Bu yazı ScienceAlert sitesindeki bir makaleden yardım alınarak yazılmıştır (7).

Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. The 4 deadliest infectious diseases in history  and how we prevent them
  2. Smallpox Historitical Ignificance
  3. Bill Gates thinks a coming disease could kill 30 million people within 6 months and says we should prepare for it as we do for war
  4. Vials Containing Smallpox Have Been Discovered At A Lab In the US
  5. Synthetic biology could allow bad actors to recreate smallpox
  6. Clade X Pandemi Exercise Highlights Policies Needed to Prevent or reduce the Worst Possible Outcomes in Future Pandemics
  7. Here’s The Terrifying Reason The US Just Approved a Drug For an Eradicated Disease
Osman Karakuş

Osman Karakuş

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji AD -Benim hayat amacım bir gökkuşağı çizmek. Bunu yapabilmek için kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor kalemlere ihtiyaç var. Ama benim elimde sadece siyah kalem var. Bu yüzden ben de "Gökkuşağı nasıl çizilir"i yazmaya başladım.

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir